Princetown, “de hoofdstad” van Dartmoor
Vanaf veel plaatsen op Dartmoor kan je hem in de verte zien: de tv-mast bovenop North Hessory Tor. Onder aan de heuvel ligt Princetown en dat betekent “even in de bewoonde wereld!” Een camping met douches! Schone sokken! Een supermarkt met vers fruit en melk! Fish and chips! Toetjes! En in het pre-smartphone tijdperk: een telefooncel om even naar huis te bellen, briefkaarten, postzegels en een brievenbus.
Het dorp ligt vlakbij het punt waar de weg van Plymouth naar Exeter de weg naar Tavistock kruist.
Het is niet meer dan een handvol huizen, neergesmeten in de kale heuvels. Er staat een merkwaardig rond gebouw dat bijna een derde deel van het dorp in beslag neemt: de beruchte Dartmoor Prison.
In veel Engelse detective verhalen komt de gevangenis voor, onder andere in ‘The Hound of the Baskervilles’ van Conan Doyle en ‘Het mysterie van Sittaford Tor’ van Agatha Christie. Het gaat meestal over een ontsnapte gevangene die zich ergens op Dartmoor schuil houdt.
Het ontstaan van Princetown
Meer dan de helft van Dartmoor is eigendom van de prins van Wales. Tot aan zijn kroning was dat Charles, nu is het Prins William.
Charles kwam vaak in het gebied en controleerde of alles wel goed onderhouden werd. Zijn voorganger uit de 18e eeuw keek er niet naar om en liet het beheer over aan zijn secretaris. Die zou Dartmoor wel eens even veranderen in grazige weiden en akkers met wuivend graan!
Hij begon met het bouwen van een huis voor zichzelf met een aantal cottages er omheen en een herberg, de Plume of Feathers Inn. Dat werd Princetown!
De bouwstenen kon hij zo uit de grond hakken, de granietgroeves zijn achter het dorp nog te zien.
Maar Dartmoor laat zich niet zo gemakkelijk temmen. Princetown ligt veel te onbeschut voor akkerbouw. Het kan ’s winters 35 graden onder nul worden en je kan er ingesneeuwd raken.
Dan maar bosaanplant! Ook dat mislukte.
HM Dartmoor Prison
Wat nu? Engeland was in oorlog met Napoleon en bovendien verwikkeld in de Amerikaanse Onafhankelijkheidstrijd. In Plymouth puilde de gevangenis uit van de krijgsgevangenen. De secretaris van de prins zag een gat in de markt: een gevangenis er bij bouwen!
In 1809 was het gebouw klaar en de krijgsgevangenen kwamen naar Princetown. Lopend vanaf Plymouth, ruim 25 kilometer de helling op over de moor, naar een donker granieten gebouw met veel schoorstenen. Daar moesten ze naar binnen zonder te weten wanneer ze er ooit uit zouden komen.
Maar oorlogen zijn gelukkig ook wel eens afgelopen en de krijgsgevangenen gingen naar huis.
Na een aantal jaren leegstand wilde Justitie het gebouw wel in gebruik nemen als strafgevangenis, want zo’n ongenaakbaar landschap er omheen zou mensen wel afschrikken. Een verblijf binnen de muren zou nog te verkiezen zijn boven rondzwerven op de moor, blootgesteld aan storm en kou.
Ondanks de bedreigende omgeving ontsnapte er wel eens iemand. Aan de gevangenispoort werd dan een bel geluid en de plaatselijke bevolking kreeg een premie als ze de gevangene weer terug bezorgden.
Vanaf een hoog punt op de weg die langs de gevangenis loopt, kan je in het complex kijken. Precies bij die plek stonden grote borden: ‘Stopverbod!‘ ‘Verboden te fotograferen!’
Vlakbij Princetown heb ik de gevangenen wel gezien, goed herkenbaar aan de donkerblauwe pakken met brede lichtblauwe omslagen aan mouwen en broekspijpen. Ze moesten op het land werken en reden er naar toe op een wagen achter een trekker. Een vrouw alleen met een rugzak zagen ze niet elke dag, dus ze wuifden vrolijk naar me. Ik wuifde terug, het leken leuke jongens, maar het zijn wel langgestraften…
Het centrum van Princetown
Er hangt wel eens mist
Op mijn foto´s lijkt het alsof het altijd het meest grijze weer van de wereld is in Princetown en er geen mens op straat te zien is. Maar zo erg is het nu ook weer niet.
Achter de Plume of Feathers is de camping en alles wat je nodig hebt vind je bij elkaar op het plein er voor.
Links het Visitor’s Centre waar het weerbericht en het rooster van de schietoefeningen van het leger voor het raam zijn geplakt.
Het kleine gele huisje is de bushalte en rechts is het ‘winkelcentrum’ met de supermarkt en het postkantoor.
Met een regen van munten kan je in de telefooncel naar Nederland bellen, terwijl je de schoorstenen van de gevangenis op de achtergrond ziet.
Veranderingen in 40 jaar tijd
Op mijn eerste reizen naar Dartmoor rond 1980 bestond de camping nog niet, er was alleen een gebouwtje met ‘Public Conveniences’, een openbaar toilet waar je ook drinkwater kon tappen.
In 1990 was er op die plek ineens een camping! Nog vrij nieuw, de heg van haagbeuk bestond nog uit dunne sprietjes, terwijl het nu een stevige beschutting tegen de wind is waar ik graag naast kampeer.
Het is voor mij de leukste camping van de wereld. Ik bleef er altijd maar één nacht, op latere reizen twee, want “de heuvels van verlangen” in de verte bleven trekken.
Het toerisme is opgebloeid, dagjesmensen komen met busladingen vol.
Sinds 1993 is er een Visitor’s Centre met briefkaarten, boeken, regenkleding, tentoonstellingen, films en alle informatie over Dartmoor die je nodig kan hebben.
De Fish and Chips Shop was eerst niet meer dan een deur met een balie erachter. Nu is het een echte diner met kunst aan de muur!
Na 5 uur ’s middags moet je niet meer in Princetown aankomen, dan is alles dicht, behalve de Plume of Feathers.
Wat gebeurde er met de voormalige supermarkt?
Precies bij het kruispunt stond een supermarkt. Vanaf de camping hoefde ik alleen maar de straat over te steken voor fruit en verse melk. Het lege melkflesje kon ik de volgende ochtend daar voor de deur zetten.
Het was begin jaren ’90 al te zien dat de supermarkt een kwijnend bestaan leidde. Elk jaar waren de schappen leger en het assortiment magerder. Op een moment was de supermarkt veranderd in een kitscherige ‘’winkel voor magie en hekserij’’. Voor de levensmiddelen, de briefkaarten en het postkantoor moest je iets verderop in de straat naar de Princetown Stores.
Ateliers voor kunstenaars!
In 2009 stond er ineens een gloednieuw gebouw op de plaats van de oude supermarkt! Met ateliers voor kunstenaars! Het was de bedoeling dat toeristen daar zouden gaan kijken en meteen kunst zouden kopen. Maar de ateliers waren klein en heel duur, de eerste briefjes met verzoeken om een atelier te delen verschenen al op de deuren. Een paar jaar later was het gebouw weer gesloten en het is dicht gebleven.
De laatste keer dat ik in Princetown was, in 2018, stond ik in de tweedehandswinkel. Een paar jaar eerder hadden ze uit een pand aan de overkant van de straat moeten verhuizen, omdat dat verbouwd zou worden. Zo te zien was de verbouwing al lang klaar, maar het pand stond nog steeds leeg.
Ik vroeg aan de dames van de winkel: ‘Gebeurt er niks met dat pand?’ Er kwam geen antwoord, alleen maar gegiechel. ‘En dat pand daar op de hoek, waar al die ateliers zaten?’ Nog meer gegiechel!
Ik vermoed dat het gebouw een project van Charles was.
Gebeurt er wel eens iets in Princetown?
Het is er ook wel eens mooi weer!
Carnaval
Op een zaterdagmiddag in de zomer kwam ik aanlopen vanaf Merrivale. Op grote borden werd het ‘Carnaval in Princetown’ aangekondigd! Aan het begin van het dorp kwam ik de optocht al tegen. Eerst de dansmariekes uit Tavistock die er blijkbaar niet zo’n zin in hadden want de achterste rijen liepen volledig uit de maat alleen maar te kletsen. De plaatselijke jeugd zat op een paar praalwagens en de lol was om met enorme waterpistolen iedereen nat te schieten.
Geen stampmuziek en gehos tot diep in de nacht, om 5 uur was het feest al afgelopen en iedereen zat weer binnen.
De motorclub op bezoek
Werd ik ’s morgens op de moor nog wakker tussen 40 koeien, ’s avonds op de camping had ik ineens 100 motorrijders om me heen, een hele club. Sommigen lieten hun motor op de parkeerplaats staan, maar er waren er ook heel wat die de motor naast de tent zetten. Konden ze eindelijk hun speeltje mee naar bed nemen. Allemaal barbecueën, maar ze waren net zo rustig als de koeien, want om 10 uur was het stil.
Lawaai in de nacht
Echte herrie kwam op een andere nacht: oorverdovend motorgeronk en de tenten stonden te schudden. Twee helicopters hadden zich in het donker waarschijnlijk in het landingsveld vergist, want een paar meter boven het gras trokken ze weer op en verdwenen in de richting van de gevangenis.
Laatste nieuws over Princetown! (februari 2026)
Op een site van de BBC las ik:
Sinds 2024 is de gevangenis niet meer in gebruik. Er is een te hoog percentage radon in de granieten muren aangetroffen.
De 600 gevangenen zijn verhuisd. 200 mensen hadden werk in de gevangenis.
Op een bevolking van 1500 inwoners is dat een hele aardverschuiving!
In oktober 2025 is het Visitor’s Centre gesloten wegens “rising costs and reduced government funding”.
Oei! Het kan behoorlijk spoken op Dartmoor, maar Princetown moet toch geen “spookdorp” worden!
Het landschap is even dwingend als Justitie
De lege heuvels van Dartmoor lijken een paradijs van bewegingsvrijheid, en precies midden in dat gebied staat de gevangenis, het toppunt van onvrijheid!
Maar wandelen op Dartmoor is niet ‘kunnen gaan en staan waar je wil’. Het betekent geconcentreerd opletten bij iedere stap, in de huid van het landschap kruipen om af te lezen hoe je er mee om moet gaan.
Het landschap is de baas en even dwingend als justitie!
ik kan de Engelse sfeer proeven uit je verhalen en plaatjes. Weet nog niet waarom juist door de mooiste camping van de wereld is? Het lijkt me weer een spookstadje worden; mooi uitzicht, dat wel maar dat heb je volgens mij overal in Dartmore.
Fijn om zo met jouw mee te wandelen, Paulien
Heel fijn dit!
Een ‘blog-bericht’ is veel aantrekkelijker dan al die ‘podcasten’.
Lekker plaatjes kijken en de verhaaltjes erbij lezen. Weer een mooie aflevering, Paulien.