Vetkrijt op zink en reliëf etsen voor kleurendrukken

Tekenen met vetkrijt op zink

Wanneer de plaat even door het zuur gehaald is, hecht het krijt beter aan het zink omdat het oppervlak niet meer zo glad is. Hard vetkrijt gebruiken, bijvoorbeeld wasco.

De plaat lang laten etsen tot een diep reliëf.

Vetkrijt op zink
Tekening met vetkrijt op zink en daarna geëtst
Met vetkrijt op zink getekend, geëtst, en de plaat schoongemaakt
De plaat is geëtst en schoongemaakt
Met vetkrijt op zink getekend, geëtst, schoongemaakt en afgedrukt
Afdruk van de plaat

Hoe lang moet de plaat in het zuur?

Het heeft geen zin om op je horloge te kijken of de plaat al lang genoeg geëtst is. Het zuur kan de ene keer wat sterker zijn dan de andere keer, zodat het etsen langer of korter duurt. Bij etsen in sterk zuur stijgt de temperatuur van het zuurbad, waardoor het etsen nog sneller gaat. Om te controleren of het reliëf in de plaat al diep genoeg is, de plaat uit het zuur halen, schoonspoelen, afdrogen tussen krantepapier (niet met een rondslingerend doekje dat vettig kan zijn) en door de loupe kijken! Voldoende licht op de plaat laten vallen. Met strijklicht zie je het reliëf het best. Ook met de vinger voelen hoe diep het reliëf is.

Voorbeelden uit de praktijk:

Met deze techniek heb ik alle etsen buiten met krijt op de plaat getekend. Het vereist wat vaker heen en weer lopen of fietsen naar het atelier om de platen te etsen en dan weer naar buiten voor een volgende fase in de bewerking.

Als afdeklak heb ik notenvernis gebruikt. Dat klinkt heel ”natuurlijk” maar het is niet van noten gemaakt. Het is een meubelvernis om vurenhout er uit te laten zien als notenhout. Het voordeel op de etsplaat is de grotere transparantie dan zwarte schellak.

Pad door bochtige smele

Pad door bochtige smele
Pad door bochtige smele, 1980, 27,5 x 20 cm

De zinkplaat is buiten met krijt betekend. Na het etsen zijn de lichte delen net zo lang met het schraapstaal en polijststaal bewerkt tot een verloop is ontstaan. Bij het polijsten heb ik een beetje zuurvrije vaseline op de plaat gesmeerd om het oppervlak wat minder stroef te maken.

Een veldje in juni / Gras I

Gras 1 uit Een veldje in juni
Een veldje in juni / Gras I / 1981

Deze ets is van 3 platen gedrukt. Op de rode en lichtgroene plaat heb ik de grassprieten getekend met vetkrijt. De derde plaat is afgedekt met notenvernis waarin de scherpe donkergroene lijnen zijn gekrast.

Dun laagje sneeuw

Dun laagje sneeuw
Dun laagje sneeuw, 1980, 30 x 20 cm

Ook deze etsplaat is buiten betekend. De takken zijn met vetkrijt getekend en de plaat is even geëtst. Daarna heb ik ook de rest van de plaat met vetkrijt bedekt en wat dieper geëtst. Er ontstaat dan een onregelmatiger structuur in de achtergrond. Alles wat lichter moest worden, is afgeschrapt en gepolijst. Daarna is de plaat afgedekt met notenvernis om er buiten de takjes in te kunnen krassen.

Vergroot detail van de plaat:

Dun laagje sneeuw (detail)
Vergroot detail uit Dun laagje sneeuw

Links- en rechtsonder zie je de evenwijdige krassen van het schrappen. Met polijsten en wat harder poetsen bij het afslaan worden ze wat minder zichtbaar.

Begin van de herfst

Vetkrijt op zink, het begin van de herfst
Begin van de hefst, 1980, 30 x 20 cm

De getekende stammen en takken op de grond liggen na het etsen als dijkjes wat hoger op de plaat. De inkt blijft tegen de zijkanten van de dijkjes zitten. Op de afdruk zie je 2 donkere lijnen aan weerszijden van een lichte stam of tak.

Larixen in de herfst

Larixen in de herfst
Larixen in de herfst, 1980, 30 x 20 cm

Ets van 3 platen gedrukt. Alles is met krijt ter plekke buiten getekend. De in donkergroen afgedrukte plaat is na het etsen en het verwijderen van het vetkrijt, bedekt met notenvernis. De ”dijkjes” in de plaat liggen wat hoger dan de achtergrond. Voorzichtig kan je dan met een schraapstaal het vernis van de dijkjes afschrappen. In het zuur worden de ”dijkjes” uitgebeten. Met wat vetkrijt kan je het reliëf er in wat onregelmatiger maken om ze meer inkt te laten vasthouden.

Detail van larixen in de herfst
Vergroot detail uit Larixen in de herfst

Dooi

Dooi
Dooi, 1981, 40 x 60 cm

Ook hier is eerst met krijt getekend. Na het etsen en schoonmaken van de plaat is alles afgedekt met notenvernis. De takjes zijn met een etsnaald in de vernislaag gekrast. Waar de bosgrond donkerder moest worden, is de vernislaag met het schraapstaal afgeschrapt en geëtst.

Vergroot detail uit Dooi
vergroot detail uit Dooi

Dit is toch een lekkere smurrie! De grijze stukken hebben maar een ondiep reliëf. Je kan het gemakkelijk afschrappen en dan is het weer licht. Zo kan je het weer laten sneeuwen! Als je daarna de dooi weer wil laten invallen, dek je alles af met notenvernis. Afschrappen waar je de grijze stukken wil hebben en even etsen.

Wil je de grijze stukken donkerder hebben, dus met een dieper reliëf, dan ga je er licht met vetkrijt overheen. Op de hoge delen zal het krijt hechten. Je ziet al een puntjesstructuur ontstaan van plekken waar wel en geen vetkrijt zit. Als je dit wat langer etst, krijg je door het diepere reliëf ook een puntjesstructuur op de afdruk.

Wil je iets wat lichter hebben: het zink afschrappen om het reliëf platter te maken. Wat donkerder: afdekken met notenvernis, dat afschrappen en etsen. Voor nog donkerder tinten: even met krijt eroverheen en wat dieper etsen om een gecompliceerd reliëf te laten ontstaan dat de inkt goed vasthoudt.

Zon en schaduw in het bos

Zon en schaduw in het bos
Zon en schaduw in het bos, 1982, 27,5 x 19,5 cm

De puntjesstructuur ontstaat doordat het krijt hecht aan de hogere delen van de ondergrond. Naast het krijt wordt het zink weggebeten. Het reliëf wordt dieper. Dit is een aantal keren herhaald.

Grafiek is toveren!

Voor fotografische precisie is deze etsmethode niet geschikt, wel voor verrassingen!

Larixen in het voorjaar

Larixen in het voorjaar, vetkrijt op zink
Larixen in het voorjaar, 1983, 20 x 13 cm

Drie kleuren, maar 2 platen. De plaat waarop de takken zijn getekend, heb ik eerst in lichtgroen afgedrukt, toen ondersteboven gedraaid en in oker over het lichtgroen heen gedrukt. Het donkergroen is op een aparte plaat gezet.

Metamorfose van een krenteboom

Krentebomen in het voorjaar I, II en III, in knop, in bloei en na de bloei
Metamorfose van een krenteboom I (in knop), II (in bloei) en III (na de bloei), 1985, 70 x 20 cm

De drie platen zijn telkens in andere kleuren gedrukt.

Plaats een reactie